(Người Thành Thị – Cosmolife.vn) Booking.com cho thấy du lịch bền vững đã bước sang một giai đoạn mới, nơi lựa chọn của mỗi du khách không chỉ quyết định chất lượng kỳ nghỉ mà còn tác động trực tiếp đến sinh kế, văn hóa và môi trường của cộng đồng bản địa. Khi 85% du khách Việt mong muốn để lại giá trị tích cực sau mỗi hành trình, những thay đổi tưởng chừng rất nhỏ đang trở thành động lực thúc đẩy một mô hình tăng trưởng du lịch nhân văn và bền vững hơn trên quy mô khu vực cũng như toàn cầu.

Báo cáo Du lịch & Bền vững (Travel & Sustainability Report) thường niên lần thứ 11 của Booking.com cho thấy 85% du khách Việt Nam nhận định việc du lịch bền vững hơn là điều quan trọng hoặc rất quan trọng. Đồng thời, 85% du khách mong muốn góp phần giúp điểm đến trở nên tốt đẹp hơn sau chuyến đi. Vì vậy, việc hỗ trợ cộng đồng địa phương và bảo vệ môi trường đang trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều khách du lịch. Vậy làm thế nào để du khách hiện thực hóa những mong muốn tích cực này để người dân địa phương được hưởng lợi từ phát triển du lịch, đồng thời giảm thiểu một số tác động không mong muốn?

Để tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi này, báo cáo đã tiến hành khảo sát trong hai năm liên tiếp để thu thập thông tin về trải nghiệm, cảm nhận của người dân địa phương đối với các hoạt động du lịch ở nơi mình sinh sống. Khảo sát được thực hiện với 32,500 người tại 35 quốc gia và vùng lãnh thổ cho thấy, 60% người tham gia khảo sát trên toàn cầu nhìn nhận du lịch mang lại tác động tích cực đến địa phương. Tại Việt Nam, tỷ lệ này đạt mức 76%.

Những lợi ích được nhắc đến nhiều nhất gồm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (60%), tạo ra việc làm (55%), mở rộng các lựa chọn vui chơi, giải trí và nghỉ dưỡng (50%) – qua đó mang lại thay đổi thiết thực cho đời sống và sinh kế của người dân địa phương. Ở chiều ngược lại, các tác động tiêu cực nhất là tình trạng ùn tắc giao thông (41%), lượng rác thải gia tăng (41%), chi phí sinh hoạt đắt đỏ hơn (32%) và tình trạng quá tải du khách (25%).

Từ những kết quả này, Booking.com gợi ý 6 cách giúp du khách Việt Nam có những chuyến đi bền vững hơn, góp phần hỗ trợ cộng đồng địa phương và giảm thiểu tối đa tác động đến những nơi họ ghé thăm.

1. Khám phá những điểm đến ít người biết đến hơn

Tình trạng quá tải tại các điểm du lịch nổi tiếng có thể gây áp lực lên cơ sở hạ tầng tại địa phương và ảnh hưởng đến đời sống thường ngày của người dân. Với 35% người tham gia khảo sát tại Việt Nam bày tỏ mong muốn địa phương đẩy mạnh quảng bá các danh lam thắng cảnh lân cận tới du khách và 40% du khách Việt muốn tránh những nơi quá đông đúc, việc đi du lịch ngoài các điểm đến quen thuộc sẽ mang lại lợi ích cho cả cộng đồng địa phương lẫn du khách.

Một số danh thắng nổi tiếng quả thật không thể bỏ lỡ, nhưng đôi khi những trải nghiệm đáng nhớ nhất lại xuất hiện ở những nơi ít ai ngờ đến, ví dụ như khi du khách thong dong khám phá các khu phố yên bình hay đi xa khỏi trung tâm nhộn nhịp.

Những điểm đến ít đông đúc hơn như Phú Yên và Ninh Thuận là sự kết hợp giữa đường bờ biển xinh đẹp và nền ẩm thực địa phương đặc sắc; trong khi Cao Bằng và Mù Cang Chải lại mở ra hành trình du lịch chậm rãi, yên bình giữa thiên nhiên hùng vĩ cùng các hoạt động du lịch trải nghiệm cộng đồng. Hay khi ghé thăm một thủ đô sôi động như Bangkok, du khách có thể cân nhắc trải nghiệm khu phố Ari sành điệu nhưng yên bình thay vì Thonglor sầm uất, sôi động.

2. Du lịch ngoài mùa cao điểm

Mùa thấp điểm có những lý do xứng đáng để trở thành thời điểm du lịch ưa thích của những du khách dày dạn kinh nghiệm: đường phố ít đông đúc hơn và các địa danh nổi tiếng có thể được khám phá ở một nhịp độ thư thả hơn.

Trong bối cảnh tình trạng quá tải du lịch đang trở thành thử thách tại nhiều điểm đến nổi tiếng, 35% người Việt Nam được khảo sát đã bày tỏ mong muốn địa phương nơi mình sinh sống đẩy mạnh quảng bá các thời điểm du lịch khác trong năm. Và với 35% du khách chủ động lựa chọn du lịch quốc tế ngoài vào mùa cao điểm, đôi khi chỉ cần điều chỉnh lịch trình sớm hoặc muộn hơn vài tuần cũng đã giúp giảm đáng kể áp lực lên cộng đồng địa phương trong những giai đoạn cao điểm nhất.

Du khách có thể cân nhắc đến Huế trong những tháng đầu năm. Dù thỉnh thoảng xuất hiện vài cơn mưa phùn, cố đô vẫn giữ được vẻ đẹp trầm lắng, giàu cảm xúc, trong khi thời tiết cũng mát mẻ và nhịp sống thì êm đềm hơn; hoặc khám phá Nhật Bản ngay sau Tuần lễ Vàng vào giữa đến cuối tháng 5, khi lượng khách du lịch đã giảm bớt nhưng thời tiết vẫn lưu giữ sự dễ chịu của mùa xuân. Với các gia đình thường chỉ có thể đi du lịch trong kỳ nghỉ hè, có thể sắp xếp một chuyến đi đến những điểm đến ở những quốc gia khác nhau - những nơi có lịch học khác nhau, để có một chuyến đi thư thái và tiết kiệm chi phí hơn. Những thay đổi này tuy đơn giản nhưng có thể giúp các địa phương phân bổ lượng khách đồng đều hơn trong suốt cả năm.

3. Di chuyển như người dân địa phương

48% người Việt Nam  được khảo sát cho biết họ kỳ vọng hệ thống giao thông công cộng ở nơi mình sinh sống sẽ được cải thiện để thúc đẩy du lịch bền vững hơn, bởi lựa chọn di chuyển của du khách luôn có thể tạo ra những tác động rõ rệt cho điểm đến. Với 50% du khách dự định sử dụng các phương tiện di chuyển bền vững hơn trong chuyến đi, họ sẽ có vô vàn lựa chọn: từ đi bộ, đi xe đạp cho đến sử dụng phương tiện giao thông công cộng.

Đi bộ đến các quán cà phê trong khu phố, đón một chuyến tàu điện hay đạp xe dọc bờ sông thường giúp du khách quan sát và cảm nhận điểm đến nhiều hơn so với việc chỉ di chuyển giữa các địa danh bằng taxi hay ô tô.

Ở những thành phố lớn như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, xe buýt hai tầng hop-on hop-off là lựa chọn phù hợp để khám phá nhiều địa danh nổi tiếng, hoặc hệ thống metro cũng là phương thức di chuyển thuận tiện và tiết kiệm. Và nếu muốn cảm nhận nhịp sống địa phương theo một cách chậm rãi và gần gũi hơn, du khách có thể ngắm nhìn đường phố khi ngồi trên chiếc chiếc xích lô truyền thống – tất cả những lựa chọn này đều góp phần giảm thiểu lượng khí thải ra môi trường.

4. Chi tiêu tại chỗ để tạo lợi ích thiết thực cho cộng đồng địa phương

Lựa chọn địa điểm ăn uống, mua sắm và đặt vé tham quan là một trong những cách trực tiếp hỗ trợ cộng đồng địa phương. Trong bối cảnh 34% người dân kêu gọi hỗ trợ nhiều hơn cho các nghệ nhân và doanh nghiệp địa phương và chi phí sinh hoạt ngày càng tăng trên toàn cầu, lựa chọn một quán ăn gia đình thay vì các chuỗi nhà hàng quen thuộc sẽ giúp dòng tiền chi tiêu của du khách ở lại với kinh tế địa phương.

Với 38% du khách dự định mua sắm nhiều hơn tại các cửa hàng địa phương và cơ sở kinh doanh độc lập, việc mua quà tặng từ chợ truyền thống thay vì các cửa hàng lưu niệm kiểu sân bay không chỉ giúp du khách tìm được món quà mang đậm nét bản sắc, mà còn hỗ trợ doanh nghiệp và nghệ nhân địa phương.

5. Bảo tồn môi trường địa phương

Vẻ đẹp thiên nhiên thường là lý do đầu tiên thu hút du khách đến một điểm đến, vì vậy việc bảo vệ cảnh quan nên là một phần không thể thiếu của trải nghiệm du lịch. Khi 41% người dân cho rằng lượng rác thải gia tăng từ hoạt động du lịch là một thách thức lớn tại địa phương, việc 54% du khách mong muốn giảm rác thải trong chuyến đi, chẳng hạn thông qua tái chế và hạn chế các sản phẩm dùng một lần, là một tín hiệu tích cực. 

Những lựa chọn nhỏ hàng ngày như mang theo bình nước cá nhân, túi vải và bảo đảm không để lại rác sau khi rời đi lại có thể tạo ra sự thay đổi rất lớn. Bên cạnh đó, việc giảm thiểu tác động của du khách lên các hệ sinh thái dễ bị tổn thương cũng rất quan trọng. Du khách nên đi đúng những tuyến đường được hướng dẫn thay vì cố gắng tìm những khu vực nhạy cảm để khám phá hay chụp một bức ảnh “độc lạ” hơn, đồng thời  cẩn thận không làm hư hại thảm thực vật hay sinh vật biển.

Khi lên kế hoạch cho một chuyến đi gần gũi với thiên nhiên, thay vì lựa chọn những danh thắng nổi tiếng nhất, du khách có thể tìm kiếm các trải nghiệm hấp dẫn không kém nhưng đóng góp trực tiếp hơn cho hoạt động bảo tồn. Chẳng hạn như hoạt động quan sát rùa biển quý hiếm lên bờ làm tổ và tham gia thả rùa con tại Côn Đảo, hay tham gia chuyến trekking sinh thái lên đỉnh núi Đại Bình (Bảo Lộc) – nơi du khách mang theo cây giống để trồng, đồng thời thu gom và phân loại rác thải trong suốt hành trình. Những hành động và sự thay đổi nhỏ này có thể góp phần gìn giữ vẻ đẹp tự nhiên của các điểm đến, bảo tồn các hệ sinh thái vốn là nền tảng để cộng đồng địa phương phát triển.

6. Hòa nhập với văn hóa và cộng đồng địa phương

Những nỗ lực nhỏ để tìm hiểu phong tục địa phương không chỉ thay đổi trải nghiệm của du khách mà còn giúp người dân địa phương cảm thấy được tôn trọng. Với 35% người dân địa phương mong muốn du khách hiểu rõ hơn về các quy định và tập quán tại địa phương, đồng thời 41% kêu gọi gây quỹ nhiều hơn cho công tác bảo tồn, mỗi du khách cần chú ý đến các chuẩn mực văn hóa, cũng như những giá trị mà cộng đồng muốn gìn giữ và bảo vệ.

Trước mỗi chuyến đi, du khách nên tìm hiểu về quy tắc ứng xử, trang phục, phong tục tôn giáo và các quy định riêng tại từng điểm đến, đặc biệt là các không gian linh thiêng, di tích lịch sử hoặc khu bảo tồn thiên nhiên. Ngay cả những hành động nhỏ như nhận biết thời điểm không phù hợp để chụp ảnh hoặc học một vài từ trong ngôn ngữ địa phương cũng có thể thể hiện sự tôn trọng. Những lựa chọn này thường nhận được sự đón tiếp nồng hậu hơn từ người dân địa phương, giảm thiểu xung đột văn hóa, đồng thời góp phần bảo tồn những nét truyền thống cốt lõi tạo nên bản sắc độc đáo của cộng đồng nơi đây.

Sáu cách trên là những hành động đơn giản mà bất kỳ ai cũng có thể thực hiện. Bằng cách đưa ra những lựa chọn cân nhắc và tinh tế hơn, du khách có thể giảm thiểu tác động tiêu cực lên hành tinh cũng như cộng đồng địa phương, đồng thời đảm bảo các điểm đến tiếp tục được gìn giữ cho các thế hệ tương lai tận hưởng – từ người dân địa phương cho đến du khách.

Trong cuộc cạnh tranh của ngành du lịch châu Á – Thái Bình Dương, lợi thế sẽ không còn được đo đơn thuần bằng lượng khách hay doanh thu, mà bằng khả năng gìn giữ bản sắc và tạo ra giá trị lâu dài cho cộng đồng địa phương. Mỗi quyết định của du khách, từ lựa chọn điểm đến, phương tiện di chuyển đến cách chi tiêu và ứng xử với văn hóa bản địa, đều góp phần định hình tương lai của điểm đến. Du lịch bền vững vì thế không còn là một xu hướng nhất thời, mà đang trở thành chuẩn mực mới của những hành trình có trách nhiệm.